Şimdi
de birlikte eğlenelim
Şenlikler, şehzadelerin sünneti (sür-i hitan), sultan hanımların
nişan ve evlenmeleri (sür-i cihaz), padişah çocuklarının doğumu (veladet-i hümayun),
bir zaferin elde edilmesi, bir kalenin ele geçirilmesi (fetih şadumanlığı),yabancı
bir konuğun, önemli bir elçinin gelişi, şehzadelerin ilk derse başlamaları (Bed-i
besmele), bir padişahın tahta çıkışı nedeniyle yapılırdı. Bir de yabancılarla
ilgili şenlikler ve çeşitli gerekçelerle (dini bayramlar,
mevlit kandili, sultanın eski saraya gidişi ve dönüşü, cülus akçesi dağıtılması,
Cuma namazı, sürre alayı hırka-i şerif töreni) yapılan şenlikler vardı. Yalnız padişahın oğlunun öğrenime
başlamasıyla ilgili tek şenlik II. Mahmut'un düzenlediği şenlikti.
Yenilenme,
canlanma, hareketlenme
Osmanlı şenliklerinin ekonomik, siyasi, dini, ruhi vb. bir çok işlevi vardı.
Şenlikler dini, sosyal yasakları ve baskıyı toplumun üzerinden kaldırıp günlük
hayatın dışına çıkarak özgür bir alan oluşturuyor, bireylerin ve toplumun yenilenmesine,
canlanmasına vesile oluyor,kimi zaman da yenilgilerden, felaketlerden sonra toplumdaki
çöküntüyü unutturuyordu. Bu şenlikler her bakımdan ülke ekonomisine de bir canlılık
getirmekteydi, büyük harcamalar yapılıyor, belirgin bir savurganlık duygusu her
katman tarafından paylaşılıyordu. |
Günümüzdeki büyük fuarlar gibi esnaf ve bütün üretim kesimleri ürünlerini sergileyerek
hem tanıtımlarını yapıyor hem de teknolojik yenilikleri sergiliyorlardı.
Yabancı konukların padişaha sundukları armağanlar içerdikleri yeniliklerle değerleniyor,
düğünlerde paşalar, sağdıçlar, devletin ileri gelenlerinin
armağanları, gelinin
çehizi, esnafın padişaha sunduğu armağanların yanı sıra padişahın onlara verdiği
armağan ve para, yoksullara yapılan para yardımı ekonomiyi hareketlendiriyordu.
Cümle halkın bu toplumun bir üyesi olmaktan mutluluk duymasını sağlıyor, yüksek
devlet görevlisinin, din adamının, yoksulun, zenginin, başka dinlerden olanın,
esnafın askerin coşku ve heyecanlarını bir arada dile getirmelerini sağlıyordu.
Osmanlı
şenliklerinin genel özellikleri
Şenliklerin en önemli özelliği, bu şenliklerde padişahın
ve halkın bir arada bulunmasıydı. Padişah hangi gösteriyi izliyorsa halkta aynını
izlerdi.
Ayrıca
bu
şenliklerde halka
ziyafet çekildiği, halk arasında hüner gösterenlere ödüller
verildiği söylenir. Bu şenliklerde halkın eğlenmesi büyük önem taşıyordu. Şenlikler,
halkın tüm gösterileri rahatlıkla izleyebileceği, elverişli ve geniş bir alanda
çoğunlukla da kentlerin pazar yerlerinde yapılırdı. |
Seyirlik oyun sanatçılarının görevi insanları eğlendirmekti ve bu oyuncunun hünerine
dayanırdı. Seyirlik oyunlardaki gösterilerin daha çok sirk temsillerindeki hünere
ve şaşırtıcı numaralara
dayanan oyunları kapsadığı, bu gösterilerde amacın seyirciye
bir şey anlatmak için değil, onlara bir durum göstermek için yer aldığı da söylenir.
Esnaf loncaları mesleklerini çoğu zaman arabalar üzerinde sergiledikleri gibi
gösterilerini ürünlerini ellerinde ve sırtlarında taşıyarak da yaparlardı. Eğer
sahneye iki araba gelirse bunlardan biri halkın diğeri padişahın önünde sergilenirdi.
Şehzade
Mehmet'in sünnet düğününde iki yüzü aşan esnaf loncası, kırk elli
kişiyle, tekerlekler üzerinde çekilen dükkanlar, tezgahlar, fırınlar,
kayıklar, kocaman cami ve hamam maketleri, dünyanın her yerinden gelen sayısız
oyuncular, çalgıcılar, hokkabazlar, cambazlar yer almıştır. Elli iki gün süren
bu düğüne, doğudan ve batıdan tüm hükümdarlar, elçiler çağrılmıştır. Bu şenlik
bu günkü adıyla Sultan Ahmet'te yani At Meydanı'nda gerçekleşmiştir. Yabancı
bir tanığın anlattığına göre II. Mahmut'un oğlunun öğrenime başlamasıyla ilgili
düzenlediği şenliğin ilk sabahı boğaz, İstanbul'dan Kadıköy'e binlerce kayıkla
dolmuş, Padişah'ın sarayının önünden karşı tarafa kadar kayıklardan bir duvar
çekilmiş. Saat sabah onda Padişah ve şehzadesi, yabancı bir tanığın anlattığına
göre "böyle biçimi, süsleri ve güzelliği olan bir kayık görmemiştik. " dediği
iki büyük saray kayığa binmişler. Şenlik alanında bulunan halkın, yüz elli binin
üzerinde oraların düzenini sağlamak için bulunan asker sayısının ise yirmi dört
bin olduğu söylenir. Padişah'ın sağında şeyhülislam, saray hocaları, solunda
ise yüksek devlet memurları ve tahtın önünde de ordu komutanları ve kaptan-ı
derya varmış. |