Surnamelerden
edindiğimiz bilgilere göre de şenliklerin büyük bir bölümü At Meydanı'nda,
bu günkü Sultanahmet'te gerçekleşmiştir. Padişah'ın oturup şenlikleri
seyrettiği yer sonradan yıkılmış İbrahim Paşa Sarayıdır. Meydan'
da Dikilitaş, Yılanlı Sütun ve Örme Sütun yer alır. Sürnamelerde
gördüğümüz bu şenlik meydanı nakkaşın kafasındaki At Meydanı'dır.
Okmeydanı, şenliklerin gündüz yapılan kısmı için seçilen mekandır.
Bu gündüz şenliklerinin önemli bir kısmı da Haliç'teki Sahil Sarayı'nda
geçmektedir. Bu saray Aynalı kavak Sahil Sarayı ya da Tersane Sahil
Sarayı da olabilir.
|
Şenlik
oyuncuları Evliya Çelebi'nin yazdığına göre "İstanbul'da
bir şehzadenin sünneti ya da bir fetih kutlaması yapıldığında ya
da büyük bir kişinin ataması kutlandığında, şarkılar, çalgıcılar,
köçekler, sanatçılar, davulcular, hokkabazlar, soytarılar, komedyenler,
bir gün ve bir gece ya da iki gün ya da beş gün süreyle gelip oynarlardı."
Padişah'ın tahta çıkışı ya da Ayasofya'ya
girişi nedeniyle düzenlenen büyük resmi geçitlere kalabalık bir
halk topluluğu katıldığı gibi batılı gezginler de katılıp hayran
kalmış, ve bu törenleri anlata anlata bitirememişlerdir.
Padişah şenliklerine halk yalnızca seyretmek için gelmiyordu; esnaf, alanlarıyla
ilgili çalışmalarını, yeteneklerini sergilerken şenliğin havasına uygun oyunlar
çıkarıyor, yeniçeriler ve sipahiler hüner gösteriyorlar, tersane çavuşları, çıplaklar
bu hünerlere katılıyorlardı. Ayrıca, şenliklere gelen yüzlerce oyuncu, hüner
sahibi kişiler, hezarfenler, fişek ustaları, ışık ressamları, dervişler, yazarlar
ve ressamlar yanısıra seyre gelmiş halk arasından hüneri olanların gösterilere
katkıları oluyordu. |
"
Yahudilerin
de Türk şenliklerinde önemli yerleri vardı. Hemen her şenlikte
en aşağı bir Yahudi Kol'u görev alırdı. Bunlar savaş oyunlarına
çıkar, İspanyol usulü at koşturur, çeşitli hayvanları yansılarlardı.
1582 Şenliği'nde böyle bir gösteriye rastlıyoruz. Bu gösteride
altı Yahudi kaplumbağa kabuklarıyla taklide gitmişlerdi. Bunlar
aynı zamanda dev kuklalar yapıp tasvirlerle oyuna çıkarlardı.
II.Mahmut'un şehzadesi Abdülmecit'in sünneti dolayısıyla yaptırdığı
şenlikte Yahudi'lerin çeşitli yöresel kostümler giymiş olarak,
kendi yaptıkları dev kuklalarla geçit resmine katıldıklarını
izleriz. Ayrıca, hareket eden ejderhalar, kaplumbağalar, doğa-üstü
yaratıklar bu gösteride Yahudiler tarafından geçirilmiştir." Bu
şenlikte savaş oyunları kadar, çeşitli hünerbazları ve hokkabazlar
vardı. Yabancı tanık, savaş oyununda bulunanlar için "sayıları
on bir bin" kadardı, der.
Neden şenlikler yapıldı
Şenlikler, Osmanlı İmparatorluk döneminde, sivil yaşama
ait çok önemli bilgiler sunduğu gibi çağdaş anlamıyla da çok başarılı halkla
ilişkiler çalışmalarıdır. Yabancı devlet konuklarının da katılımıyla da bu işlevleri kuvvetlendirmiş,
zenginleşmiştir. Çeşitli vesilelerle yapılan bu şenlikler törenleriyle, kurallarıyla,
töreleri ve anlayışıyla, düzeni, gösterişi ve parlaklığıyla, ziyafetleri, armağanları,
politik özellikleriyle, konuk ağırlamaktaki stratejileriyle, eğlenceleri, hünerleri,
sanat eserleriyle, bu şenlikler aynı zamanda Türk kültür tarihinin dikkatle incelenmesi
gereken önemli kaynaklarındandır. Bu şenliklerin Avrupa'daki örneklerde olduğu
gibi sarayın tekelinde kalmamış olması, halkın da olanaklarına göre bayram, doğum,
sünnet, evlenme gibi olaylarda küçük çapta şenlikler düzenlemesi ve padişahların
yaptıkları şenliklere de ayrım yapılmadan halkın da katılması, bunları toplumsal
kültürümüzün ayrılmaz bir parçası durumuna getirmiştir. |